3.5.12

'Ik begeleid mensen niet om normaal te worden'

De Amsterdamse psychologe Els Kikke begeleidt, zo zegt ze nadrukkelijk, mensen niet om ‘normaal’ te worden. "Waarom zeggen mensen tegen elkaar: 'doe normaal'? Moeten ze daarmee voldoen aan de normen die in een bepaalde tijd in de mode zijn? Normen veranderen voortdurend. Wie daaraan nu voldoet en dus normaal is, is dat over een poosje niet meer." 

Kikke wil zich niet zozeer een psycho-therapeut noemen, maar meer een initiator. Zij ziet de weg van overleven naar leven als een proces van opnieuw geboren worden. Ze voelt zich in die zin meer een vroedvrouw.

Zoals zij dit in haar boek 'Loskomen, teruggaan naar wie we in wezen zijn' beschrijft gaat het om los te komen van de patronen die zijn ontstaan als antwoord op emoties die we toen we klein waren niet aankonden en waar de meesten van ons hele leven mee doorgaan met daaraan gekoppeld een bepaalde lichaams- en karakterstructuur. ,,En dus niet om 'normaal' worden. Over een poosje gelden er weer andere normen en zijn we niet meer normaal. Normen maken deel uit van de overlevingsstrategieën die in een cultuur gebruikelijk zijn. Ons ware wezen heeft geen normen. Dat is vrij en onbevangen. Het is adem, leven, liefde…"

"Ik probeer zo weinig mogelijk normen te hebben en mijn hart meer te laten spreken. Maar normen zijn ook onontbeerlijk. Waar bescherming nodig is zijn begrenzingen en dus normen nodig bijvoorbeeld: gij zult niet doden. Dit soort normen dienen ons en moeten gerespecteerd worden. Ze zorgen op een gezonde manier voor onze overleving."





Aanpak

Els Kikke voelde zich meer aangetrokken tot Jung en de humanistische psychologie. De opleiding in het niet-alternatieve circuit heeft naar haar mening ook veel goeds gebracht. Denk aan de cognitieve gedragstherapie die zich de laatste tijd breed heeft ontwikkeld. Cognitieve gedragstherapie (CGT) houdt zich niet zo zeer bezig met je voorgeschiedenis; maar meer met de stoornis die zich nu manifesteert. Je krijgt dingen aangereikt waardoor je die stoornis beter kunt hanteren. De sessies duren vaak maar een half uur.

"Ikzelf geef sessies van twee uur, waarin ik mensen help inzicht te krijgen in hun patronen en waarom ze er zo in blijven vastzitten. Ik heb een grabbelton aan methodes tot mijn beschikking waar ik intuïtief en met geheel eigen vormgeving gebruik van maak. Mijn winkel van sinkel.
Ik werk ook met de patronen die zich in hun lijf hebben vastgezet met aanverwante vaak oppervlakkige ademhaling waardoor ook bepaalde kwalen zijn ontstaan. Sessies van twee uur zijn natuurlijk te kostbaar voor de verzekering. Hoewel ik ook mensen erbij heb die het snel oppakken en dan heel goed op eigen kracht verder kunnen. Dan zijn per saldo een paar sessies van twee uur ook niet duur. Het lezen van mijn boeken helpt er ook bij. En de betrokkenheid doet natuurlijk ook veel. Ik kan dat ook opbrengen omdat ik hooguit twee sessies per dag geef. Dat is andere koek dan twaalf sessies op een dag zoals dat in het gewone circuit gebruikelijk." Cliënten kunnen haar altijd mailen. "Ik antwoord meteen en breng dat niet in rekening",  zo benadrukt zij.

Het ontstaan van het redderssyndroom

Els Kikke was aanvankelijke lerares Frans. Toen het vak het maatschappijleer in het onderwijs werd geïntroduceerd is zij ook dat vak gaan geven, terwijl ze tegelijkertijd psychologie is gaan studeren.
Haar allereerste cliënt was naar haar toegekomen door een artikel dat ze schreef; hij wilde eens met haar praten. Het was een 48-jarige boekhouder die nog bij zijn moeder woonde. ,,Hij schijnt, thuisgekomen, alles kort en klein geslagen te hebben en is daarna platgespoten en naar het ziekenhuis gebracht. Ik werd opgetrommeld, want ik was natuurlijk de boosdoener. Ik dacht nog: dat is einde oefening, maar gelukkig vond de psychiater die de man in behandeling nam het wel bijzonder wat ik met hem had gedaan. Hij ging mijn jonge enthousiasme wel wat temperen en bijsturen. Daarna kreeg ik het steeds drukker en had een bepaald moment zoveel cliënten dat ik stopte met Franse les geven. Ik heb ook in Oost-Europa gewerkt, Rusland en Siberië, waar ik mensen letterlijk en figuurlijk zag ontdooien.” 
In haar praktijk heeft zij veel met partnerrelaties te maken.
Zo beschrijft zij in haar boek 'In beweging komen vanuit oerkracht' ook haar ervaringen in haar eigen relatie met een partner. Ook al voert zij andere personen op, het autobiografische element erin is direct herkenbaar.
Zij schrijft met de intentie om mensen inzicht te geven in hun eigen situatie.
,,Ik had al heel jong het gevoel dat ik mensen moest gaan redden. Dat idee is ontstaan doordat mijn vader die in de illegaliteit zat, mij als dekmanteltje gebruikte. Ik voelde hem vaak trillen van angst wanneer ik achterop de fiets bij hem zat en had dan het gevoel dat ik hem moest redden en daarmee ook de wereld want het was oorlog. Ik heb dat zó in mijn systeem meegenomen dat ik toen het misging in een relatie, het gevoel had dat ik die relatie in mijn eentje moest redden. Het heeft er mede toe geleid dat ik zoveel opleidingen ben gaan doen. Ik heb, naar mijn idee, zo ongeveer alles gedaan wat op het gebied van psychologie mogelijk was. En dat komt, denk ik, voort uit mijn ‘redders-syndroom’ zo noem ik het maar. ‘Als ik de wereld kan redden, ben ik zelf veilig’ is natuurlijk mijn verborgen agenda. De wereld was erg onveilig voor me en mijn ouders waren ook bang."
,,Hoe ik een relatie probeerde te redden? Nou, door er psychologisch mee om te gaan bijvoorbeeld door vragen te stellen om de ander in zijn eigen valkuil te laten vallen zodat hij in de gaten zou krijgen wat hij eigenlijk aan het doen is. Dat werkte averechts. Het was niet gelijkwaardig. Ik ben in de loop der jaren me veel kwetsbaarder op gaan stellen en stel nu gemakkelijk mijzelf ter discussie. Mijn god, daar zit ook het nodige hoor!"

Werken op zielsniveau

Voor Els Kikke behoren de begrippen brein en ziel tot een verschillende categorie. Ze heeft veel gelezen van Almaas die de ziel vergelijkt met een zeeanemoon die voortdurend in beweging is en ook steeds verandert. Er kleven dingen aan vast en er komen ook weer dingen van los. ,,Ik kan mij daarin goed vinden. Maar ziel is natuurlijk ook een beladen begrip omdat er vaak een religieus tintje aan zit. Ik gebruik dat woord niet zo veel."
,,Einstein zei ooit dat het brein een slechte meester is maar een geweldige dienaar, een dienaar van de ziel. Dat juich ik helemaal toe. De capaciteit van ons brein is grenzeloos. Het is een ‘optimizing force’. In ons hart en darmen komen dezelfde soort neuronennetwerken als in onze hersenen voor, netwerken die zich per seconde uitbreiden. Wat niet dient, sterft weer af. Hersenen, hart en darmen werken samen en houden ons in leven. We werken dit echter vaak tegen door bijvoorbeeld ons rationele brein onze angst te laten bezweren en onze intuïtie en gevoel te negeren. Ik maak een verschil tussen emotie en gevoel. Hoe het zich verder zal ontwikkelen hangt af van hoe we verder evolueren. Blijven we instinctief reageren op angst en gebruiken we onze ratio nog meer om die angst te bezweren? Met alle gevolgen van dien zowel op micro- als op macroniveau (de graaicultuur). Of ontstaat er een zijnsbewustzijn dat meer in liefde wortel schiet en daarmee de angst overstijgt?
In het brein van ieder levend organisme geeft het instinct dwingende beschermende en scheppende impulsen. Dat gaat al miljoenen jaren zo. Ook wanneer omstandigheden veranderen, levende organismen mee veranderen, breinen zich ontwikkelen en beschavingen hoogtij vieren, blijft het instinct deze impulsen geven. In hoeverre zijn we beest gebleven? Om veilig te kunnen leven hebben mensen hersenen, in plaats van een vacht, klauwen, angels, vleugels of een schutkleur. Daarin verschillen we van andere organismen. We planten ons wel op dezelfde manier voort en gaan tot actie over wanneer we bang zijn. Dat is al miljoenen jaren zo. Angst, die een natuurlijke signaalfunctie is, heeft echter door ons denken een veel te grote macht over ons gekregen. We worden erdoor beheerst. Genot en lust, de pijlers van ons instinct die de soort in stand houden raken daardoor afgesplitst van de grootste drijfkracht in het universum: liefde. Je gelukkig voelen zit er op die manier niet in. Hooguit af en toe even een kick. En dat moet ons dan op de been houden. Er zit meer in het vat. Kunnen we daarbij komen?'

Empathie en altruïsme


Angst en lust noemt Els Kikke twee belangrijke pijlers van het instinct. Ze helpen levende wezens om in leven te blijven en zich voort te planten. Angst beschermt tegen onheil. Lust leidt tot schepping. De manier waarop het gebeurt wordt bepaald door hoe de leefomstandigheden zijn. 'Soorten passen zich aan leefomstandigheden aan door te muteren. Het heeft geleid tot ontelbare variëteiten met uiteenlopende gedragingen. Een van de gedragingen is: in groepsverband leven om beter te kunnen overleven. Empathie en altruïsme vervullen daarin een belangrijke functie. Daartoe evolueerden de hersenen van zoogdieren tot het menselijke brein. Dit brein onderscheidt mensen van andere organismen. Het geeft mensen de mogelijkheid om zo te gaan leven dat er een accentverschuiving kan gaan plaatsvinden van angst en strijd om het bestaan naar liefde en bestaanszekerheid. Er wordt onderling gedeeld, gezorgd voor elkaar en samengewerkt. Het maakt samenleven tot een samenspel. Als er sprake is van een dominante leider is dat in principe bedoeld om de groepsveiligheid en daarmee ook de veiligheid van de enkeling te beschermen. Die mogelijkheid komt in de knel bij ongemak en stress ten gevolge van geëscaleerde angst om niet te kunnen overleven. Er ontstaat dan een neiging om het leven te beheersen door een machtsspel te spelen dat het bestaan van de enkeling of van specifieke groepen veilig moet stellen. Het is bij de mens doorgeschoten in zeeën leeg vissen, regenwouden kappen en, zoals dat bleek, in het bankwezen, de bestaanszekerheid van anderen opofferen aan eigen gewin op korte termijn. De instinctieve impuls om de soort in stand te houden is geëscaleerd in seksuele excessen, bijvoorbeeld in tijden van oorlog, wanneer uitsterven op de loer ligt. Met meer bewustzijn over onze instinctieve reflexen scheppen we de mogelijkheid om er anders mee om te leren gaan.'
Onbewust doeltreffend handelen

De Amsterdamse psychologe wijst erop dat instinctieve reflexen al miljarden jaren geleden bij de kleinste organismen bestonden en nog steeds bestaan bij de meest ontwikkelde soorten, waaronder de mens. Het is een natuurdrift die aanzet tot onbewust doeltreffend handelen dat in leven houdt en de soort laat voortbestaan. 'Eten, drinken, zorgen voor een veilig onderkomen (nichevorming), vechten of vluchten zijn van die doeltreffende handelingen. Dat we schrikken en bang worden bij dreigend onheil en onmiddellijk in actie komen om de veiligheid te herstellen geeft aan hoe doeltreffend we overleven.'

We houden ons, zo zegt Els Kikke, bezig met overleven omdat we sterfelijk zijn. Dat maakt dat de basale handelingen van alle levende organismen overeenkomen en dat elke levensvorm een variatie is op eenzelfde basisvorm. Tot nu toe, is deze basisvorm nog steeds zichtbaar in de anatomie, de embryonale ontwikkeling en de genen van alle, ook de hoogst ontwikkelde, soorten. Nieuwe levensvormen ontstaan door aanpassing aan veranderende omstandigheden, waartoe het instinct aanzet. “Om het overleven optimaal te laten verlopen en de veiligheid maximaal te garanderen anticipeert iedere levensvorm nog steeds elke seconde op wat erna zou kunnen gebeuren. Hormoon- en zenuwstelsel spelen daarbij een belangrijke rol. Er wordt bijvoorbeeld dopamine afgescheiden in het emotionele brein als de kust veilig is en dat gaat gepaard met genot- en geluksgevoelens. Deze gevoelens veroorzaken op hun beurt dat er nog weer meer dopamine wordt afgescheiden en dat de onderlinge verbindingen tussen zenuwcellen zich nog meer op elkaar afstemmen. Daardoor ontstaan weer nieuwe doorgangen in het netwerk van hersencellen. Het brein leert zichzelf op die manier steeds beter kennen. Zo evolueren wij verder met een inherente scheppingskracht die de overlevingskansen van individu en soort verhogen. De overlevingskansen zijn geëvolueerd van fysieke kracht, naar emotionele en mentale kracht en evolueren verder naar een herverbinding met de bron van leven:’ liefde’. zoals dat zo mooi in een oude taal als het Aramees tot uitdrukking komt.’Al’ of ‘el’ betekent liefde en is hetzelfde woord als leven, adem en het goddelijke. Daar ligt onze capaciteit om overbodige angst te overstijgen en een duurzaam gelukkig leven te leiden.

Els Kikke denkt veel na over wat zij steeds weer voelt bij mensen. Op een gegeven moment viel haar oog op een boek van K.von Durckheim. in haar boekenkast. Ze wist niet eens meer dat zij dat boek had, sloeg het open en kwam precies tegen wat er op dat moment door haar heen ging. Ze vat de quintessence samen: 'Binnen het ik-bewustzijn leeft de mens in de spanning tussen een werkelijkheid in de wereld die hem begrenst binnen ruimte en tijd, waarin hij zijn wilskracht inzet om zijn bestaan veilig te stellen, waarin hij de wereldse mogelijkheden tot geluk uitbaat versus een 'zijn' dat boven zijn werelds bewustzijn uitstijgt, en verborgen in zijn wezen als verlangen onweerstaanbaar naar het licht reikt en hem oproept om het goddelijke voorbij de grenzen van zijn wereldbewustzijn te dienen. Om het werelds bestaan aan te kunnen moet de mens eerst de voorwaarden ervan leren kennen.

Maar om zijn wezen te leren kennen en daarmee een volledig mens te zijn moet hij bereid zijn uit de vertrouwde tredmolen van het aardse bestaan te stappen en zich over te geven aan wat zich aandient op zijn pad, hoe ongemakkelijk hij zich er ook bij voelt. Het is een spannende ontdekkingsreis die hem de levenskelk aanreikt om rock bottom te ledigen en er de vruchtbare werking van te ervaren op fysiek, emotioneel en psychisch niveau, en waarin hij in contact komt met de mogelijkheden van zijn goddelijkheid.

Het betekent zich overgeven, loslaten en toelaten. Het leven laten Let go(d).

Het betekent geenszins toegeven en los van verantwoordelijkheid leven.

Wel even wennen....

De neiging bestaat om terug te vallen in de oude vertrouwde begrenzingen van de tredmolen en jezelf te drogeren met drogredenen en zelfbedrog die onbewust het goddelijke weer toedekken, wat dan wel blijft knagen.”

De Amsterdamse psychologe heeft overigens moeite met het begrip spiritualiteit dat naar haar mening heel normatief gebruikt wordt. Spiritueel heeft volgens haar alleen te maken met adem oftewel geest die door ons heen komt. Zij wijst op het Aramees en het woord : 'al:', dat adem betekent, leven, liefde en het goddelijke. 'Ik hoorde dat op mijn 12e en het is nadien altijd mijn leidraad geweest. Daar gaat het over, dacht ik toen. God vond ik iets raars. Mijn vader was een communist en had dus ook niets met God, maar ik dacht toen wel, je kan nooit weten. En toen stuitte ik op dat Aramese woord en meteen viel het kwartje. Toen was het logisch voor mij. Dat is het, dacht ik. Het goddelijke, voor mijn part ‘god’. Maar dan denk je weer zo gauw aan een man in de hemel en dat is dan ook meteen iets daarboven, boven ons, terwijl het overal om ons heen is. Het goddelijke komt door alles wat bestaat heen. Het woord spiritualiteit, ik heb er net als jij een hekel aan als iemand het over ‘spiritueel zijn’ heeft. Ik heb er onprettige associaties mee.'

Meer interviews van Aat-Lambèrt de Kwant lees je onder andere op http://www.netsamen.nl/spirituele-dating-community/interviews/id/563/anchor563

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

Heb jij daar een mening over? Neem geen blad voor je mond en reageer: